Boru Çapları Tablosu: DN, İnç ve mm

DN, inç ve parmak nasıl okunur?

Boru çapı iki boyut dizisiyle anılır. DN (diamètre nominal, nominal diameter, Nennweite) Avrupa ve uluslararası gösterimdir; NPS (Nominal Pipe Size) ise Kuzey Amerika’daki inç tabanlı dizidir. ISO 6708 mevcut inç boyutlarına metrik bir ad verir ve iki dizi arasında bire bir eşleşme vardır: DN 25 (1 inç), DN 50 (2 inç) gibi. DN yerine NB (nominal bore) terimi de sıkça kullanılır. Türkçede parmak sözcüğü inç anlamında da kullanılır (TDK Güncel Türkçe Sözlük); “1 parmak boru” 1 inç boru demektir. Bir boyutun karşılığını sayfanın üstündeki araçta DN seçerek bulabilirsiniz.

Boru adındaki inç neden dış çap değildir?

Uzunluk birimi olarak bir inç, tanımı gereği tam 25,4 mm uzunluğundadır. Boru adındaki inç ise bu uzunluğu değil, bir anma ölçüsünü gösterir; borunun dış çapı değildir. NPS değerleri başlangıçta, o dönemin standart et kalınlıklarıyla aynı iç çapı verecek şekilde konmuştu. Et kalınlıkları zamanla değişince iç çap da değişti ve NPS, iç ve dış çapla yalnız dolaylı ilişkili kaldı. Bu yüzden NPS 1/8 ile NPS 12 arasındaki borularda dış çap NPS değerine eşit değildir; NPS 14 ve üstünde dış çap, inç olarak NPS değerine eşittir. DN de tam olarak bir milimetre ölçüsüne karşılık gelmez: ISO 6708 onu bir çapla yalnız dolaylı ilişkili, boyutsuz bir gösterim olarak tanımlar. Sayfadaki mm ve inç çevirici yalnız uzunluk birimini çevirir; borunun gerçek ölçüleri için tablolara bakın.

EN 10255 ile ASME B36.10M: aynı inç, farklı dış çap

Aynı DN ve inçteki çelik borunun dış çapı, EN 10255 ile ASME B36.10M’de bazı boyutlarda farklı, bazılarında aynıdır. DN 25 (1 inç) borunun dış çapı EN 10255’te 33,7 mm, ASME B36.10M’de 33,4 mm; DN 65 (2 1/2 inç) borunun dış çapı EN 10255’te 76,1 mm, ASME B36.10M’de 73,0 mm. DN 50 (2 inç) boruda ise dış çap iki standartta da 60,3 mm. Bu sayfada iki standartta da gösterilen boyutlardan dış çapı farklı olanlar “Aynı inç, farklı dış çap” tablosunda listelenir; iki standardın tam ölçüleri de ayrı tablolarda yer alır.

Et kalınlığı serileri ve iç çap

Dış çap aynı kalsa da borunun eti ve buna bağlı olarak iç çapı seriye göre değişir. TS EN 10255 çelik borular Türk üreticilerin katalog ve fiyat listelerinde “su borusu” ya da “su tesisat borusu” adıyla, siyah ve galvanizli olarak yer alır. Kataloglarda orta ve ağır seri dışında hafif seriler de bulunur; bu sayfada orta ve ağır seri gösterilir ve ağır serinin eti orta seriden kalındır. ASME B36.10M’de et kalınlığı schedule (Sch) numarasıyla anılır; tabloda Sch 40 ve Sch 80 yer alır, aynı NPS’de Sch 80’in eti daha kalındır. İki standartta da iç çap = dış çap - 2 × et kalınlığı; aynı DN’de et kalınlaştıkça iç çap küçülür.

Plastik borularda mm ve inç karşılığı

PPR ve PE gibi plastik borular, dış çaplarıyla milimetre olarak anılır. Bu boruların inç karşılığı bir standart değeri değil, piyasada yaygın kullanılan bir karşılıktır; satıcı kaynaklarından biri bu değerleri “yaygın sektör karşılıkları” olarak verir, diğeri tablosunun “tamamen bilgi amaçlı” olduğunu belirtir. Tablodaki karşılıklar, Befa Proses’in sahadaki kullanımıyla da aynıdır; firmamızın kurucusu Hüseyin Varlıoğlu bu karşılıkları teyit etmiştir. Piyasada 1 1/4 inç için “5/4”, 1 1/2 inç için “6/4” denir. Sayfadaki plastik boru tablosu her dış çapın piyasadaki inç karşılığını ve aynı inçteki çelik borunun DN değerini gösterir. Plastik borunun gerçek ölçüsü dış çapıdır; inç karşılığı yalnız piyasadaki adını anlatır.

Debimetre seçerken hat çapı

Boru hattındaki bir debimetre için teklif isterken hat çapını (DN), borunun hangi standarda göre üretildiğini ve et kalınlığını (seri ya da Sch) birlikte bildirmeniz seçimi kolaylaştırır. Aynı DN’de dış çap standarda göre, iç çap da et kalınlığına göre değişebildiği için bu bilgiler cihazın hatta uygun seçilmesine yardımcı olur. Plastik boruda ise hat çapını, borunun anıldığı dış çapla (mm) bildirin. Debi değerlerinizi farklı birimlerde karşılaştırmak için debi birim çevirici aracını, ürün seçenekleri için debimetre sayfasını inceleyebilirsiniz.